Πάει καιρός τώρα που έλαβα ένα γράμμα. Ένα γράμμα κλεισμένο στο μπουκάλι που μια “μαύρη θάλασσα” το έφερε στη πόρτα μου. Ο αποστολέας, μου ήταν γνωστός. Δεν ήταν ένας αλλά μιλούσε εξ' ονόματος πολλών. Γνωστοί οι περισσότεροι. Αντίθετα, δεν υπήρχε παραλήπτης ή μάλλον ήταν ανύπαρκτος. Λες και ο αποστολέας του, το' χε γράψει για να μείνει ανεπίδοτο ή προτίμησε να το αφήσει να πέσει κατά τύχη περπατώντας, μπας και βρεθεί κάποιος και το φυλάξει στο κόρφο του.
Η ημερομηνία αποστολής, αν και παλαιά, αρκετά έντονη και ζωηρή: 17 Νοέμβρη …..
Έτος, πουθενά.
Τριάντα χρόνια τώρα διαβάζω και ξαναδιαβάζω το γράμμα, αλλάζοντας μόνο το έτος: 1973-2003. Και κάθε φορά ανακαλύπτω πως ποτέ το γράμμα δεν είναι το ίδιο, ίσως γιατί τελικά δεν είναι ένα, αλλά τριάντα…

Αγαπητέ Μήτσο, αλλά κι εσύ Μάκη, Περικλή, Νικόλα, Αλκμήνη, Βέρα, Γιώργο, Πέπη, Κώστα, Διονύση και τόσοι άλλοι, δεν σας γνώρισα ποτέ από κοντά. Σας ξέρω όμως καθώς τριάντα χρόνια τώρα περνάμε μαζί τους Νοέμβρηδες.

Είστε οι πρώτοι που έγραψαν το ανεπίδοτο γράμμα, το έβαλαν στο μπουκάλι και το άφησαν να ταξιδέψει σε θάλασσες και πελάγη. Το ταξίδι του κράτησε ήδη τριάντα χρόνια και θα κρατήσει μάλλον κι άλλο. Κι ας πληθαίνουν οι κριτές που καθώς περνούν τα χρόνια θα το καταδικάζουν. Το πρώτο αυτό γράμμα που καθώς ξεθωριάζει από το χρόνο παίρνει όλο το νόημά του αλλά και τα υπόλοιπα που ακολούθησαν μέχρι να γίνουν τριάντα και να ξεθωριάσουν με τη σειρά τους, θα τα κρατήσω σαν φυλακτό στο κόρφο μου. Όπως το 'θελες Μήτσο. Μέχρι και τη στιγμή, να σαν κι αυτή, που θα τα αφήσω κι εγώ με τη σειρά μου τυχαία να πέσουν μήπως και γίνουν εξήντα ή ενενήντα.
Τα γράμματα και οι Νοέμβρηδες………

Τίτλος: Νοέμβρης ήταν... οι χρονιές...
Συγγραφέας: Σταύρος Αντύπας
176 σελίδες/Ασπρόμαυρο
Εκδόσεις:Γραφές

17 Νοέμβρη
Η μέρα αυτή που διάλεξα δεν είναι δική μου, δεν είναι κανενός. Δεν ανήκει καν στην ιστορία, όπως πολλοί λένε κάθε τέτοια επέτειο “περιστοιχισμένοι από σημαίες και γαρύφαλλα, εμπόριο κι΄ απάτη”, για να κερδίσουν ένα λεπτό φανταχτερής διασημότητας.

17 Νοέμβρη
Η μέρα αυτή ανήκει σε εκείνους που διακριτικά κάποιο Φθινόπωρο “δεν είχαν καιρό να σκεφτούν το αύριο, παρά μόνο να ζήσουν και να σκεφτούν ελεύθεροι”. Σε όλους εκείνους που κράτησαν στα χέρια τους μια μόνο στιγμή, που σημαδεύτηκε όμως με τη σφραγίδα της αιωνιότητας. Που “στάθηκαν τυχεροί που τους έλαχε”, έτσι απλά. Που ξύπνησαν ένα φθινοπωρινό πρωινό για “να αστράψει το όραμα, να φωτιστεί η ύπαρξή τους για να πάρει φωτιά ο κόσμος” Σε εκείνους που άγνωστο το γιατί και το πώς, “γαντζώθηκαν στα κόμματα και άλλοι στο σπιτάκι τους για πάντα…” . Στη “θράκα εκείνη που έγινε το άλλοθι κι η ελπίδα ενός ολόκληρου λαού” στη “φωτιά που φώτισε τα βλέμματα και τις καρδιές τους και που συνεχίζει να πυρώνει την ύπαρξή τους”. Ανήκει και σε όλους εκείνους που τριάντα χρόνια μετά συνεχίζουν να εξεγείρονται διεκδικώντας ένα κομμάτι γης για να στήσουν ένα διαφορετικό κόσμο.

17 Νοέμβρη
Μια χούφτα άνθρωποι, μια χούφτα γεγονότα, μια στιγμή. Κι από τότε πολλοί άνθρωποι, πολλά γεγονότα, πολλές στιγμές. Τριάντα χρόνια πια και τα όνειρα των εραστών δεν ενηλικιώθηκαν ούτε στιγμή. Υπάρχουν, δημιουργούν συγκρούονται, φυτοζωούν, γερνούν, πεθαίνουν για να ξαναγεννηθούν την ίδια πάντα ημερομηνία του επόμενου έτους: 17 Νοέμβρη του έτους 1975, ΄76, ΄77, ΄87, ΄97, 2003. Σχεδόν τριάντα χρόνια που πέρασαν και δεν μας βάρυναν τη πλάτη ούτε στιγμή. Τριάντα χρόνια μιας επετείου που κάθε χρόνο ήταν μια καινούργια σημαντική στιγμή. Η 17η Νοέμβρη δεν ήταν μια μέρα μόνο. Γι’ αυτό ακριβώς, αυτή τη μέρα διαλέξαμε εδώ μπροστά σας να σταθούμε και να θυμηθούμε πως τριάντα χρόνια τώρα τα όνειρα των εραστών δεν έσβησαν και μάλλον δεν θα σβήσουν ποτέ…
Ανήκω σε μια γενιά ανθρώπων που μεγαλώσαμε στη σκιά ενός έπους, όχι τόσο μακρινού ώστε να διδασκόμαστε διεξοδικά γι΄ αυτό στα σχολικά θρανία αλλά αρκετά κοντινού ώστε να έχουμε ζήσει την αύρα μα και το σύννεφο που άφησε στο διάβα του. Μια γενιά που χωρίς να έχει ματώσει η ίδια τα ιστορικά της αμπέχονα, χωρίς τη ταυτότητα του ήρωα ή απλά του αγωνιστή, έδωσε το δικό της παρόν κάθε φορά, την ίδια εκείνη ημέρα, που ο κόσμος έβγαινε στο δρόμο όχι απλά για να τιμήσει μια επέτειο, αλλά για να την ξαναδημιουργήσει.

Ίσως, η διαφορά της επετείου του Πολυτεχνείου τριάντα χρόνια τώρα είναι αυτή: Ότι πέρα από τελετές και ομιλίες, αναλύσεις και αφιερώματα, αποτελεί μια ζωντανή δημιουργική μέθεξη αγώνα, οραμάτων, ελπίδων και απογοητεύσεων, χιλιάδων διαφορετικών και άγνωστων μεταξύ τους ανθρώπων που με αφορμή ή και αιτία την εξέγερση του Πολυτεχνείου, εξεγείρονται κάθε χρόνο εκ νέου με διαφορετική στόχευση, αν και συχνά όμως με τα ίδια αιτήματα και αποδέκτες. Γι’ αυτό άλλωστε και κάθε χρονιά η επέτειος του Νοέμβρη του 1973 έχει το δικό της χαρακτήρα, ανανεώνει το περιεχόμενο και το σκοπό της, προσαρμόζει το μήνυμά της καθιστώντας το επίκαιρο, γι’ αυτό και κάθε φορά γράφεται μια καινούργια σελίδα ιστορίας λες και κάθε χρονιά δεν αποτελεί επέτειο του ΄73, αλλά της προηγούμενης χρονιάς.

Κάπως έτσι γεννήθηκε και η ιδέα για το βιβλίο αυτό. Ξεφυλλίζοντας αναγνώσματα και μνήμες μιας ολόκληρης τριαντακονταετίας διαπιστώνει κανείς τα τριάντα βήματα, σημαντικά όλα, της χώρας στη μεταπολίτευση. Δεν υπάρχει, λοιπόν, καλύτερος και πιο αντιπροσωπευτικός πλοηγός από τον τρόπο εορτασμού της επετείου του Πολυτεχνείου. Κάθε μια επέτειος κρύβει το νόημα της συγκεκριμένης χρονικής συγκυρίας. Από τις εκδηλώσεις του κόσμου, την αθρόα ή όχι συμμετοχή του, τα ίδια τα γεγονότα, τα συνθήματα και τα αιτήματα, τις αφίσες και τα τραγούδια, απορρέει το κλίμα των ημερών, η πολιτική και κοινωνική κατάσταση, η δυναμική και το περιεχόμενο των κινημάτων, αποκρυσταλλώνονται οι δομές και η λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών, αποδεικνύεται η δημοκρατική νομιμότητα κι αργότερα ωριμότητα, διαφαίνεται η κοινωνική ταυτότητα, η προοπτική και το περιεχόμενο της ελληνικής κοινωνίας. Φυλλομετρούνται δηλαδή με τρόπο γνήσια αντιπροσωπευτικό τα τριάντα χρόνια της μεταπολιτευτικής Ελλάδας και μαζί τους οράματα κι ελπίδες όπως γεννήθηκαν στην “αγωνία αυτού του τόπου για ζωή...”. Γι΄ αυτό και το βιβλίο αυτό συλλέγει και παρουσιάζει τους τριάντα πιο αντιπροσωπευτικούς μήνες αυτού του μεταπολιτευτικού χρονικού. Τους τριάντα Νοέμβρηδες που κάθε άλλο παρά μας βάρυναν τις πλάτες.

Με σημείο αφετηρίας και αναφοράς το Πολυτεχνείο, έξω από επιστημονικές μεθόδους και ιστορικές καταγραφές που ανήκουν μάλλον στον ιστορικό του μέλλοντος, δεν εξαντλείται η μελέτη του υλικού αυτού στην εξαγωγή γενικευμένων πολιτικών και κοινωνικών συμπερασμάτων για όλη αυτή τη πορεία για να διανθίσουν με τη σειρά τους ομιλίες κι αναλύσεις. Γιατί ακριβώς το Πολυτεχνείο δεν είναι ένα στατικό και απρόσωπο κοινωνικό φαινόμενο που μετρά την διστακτικότητα, για παράδειγμα, του 1975, ΄76, ΄77, ΄78 κοκ, ή το ρεύμα της αλλαγής του 1981, ή της ατμόσφαιρα της κατάρρευσης του 1989, ή τέλος τον αντιαμερικανισμό του 2001 και 2002. Αρκεί βέβαια για την αποτύπωση της γενικότερης ατμόσφαιρας και της προσέγγισης της εκάστοτε περιόδου, αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Είναι η λάμψη και η δυναμική της αντίδρασης σε παρωχημένες μεθόδους και εξουσιαστικές νοοτροπίες, είναι το δημοκρατικό ένστικτο ενός λαού πέρα από χρώματα και αντιλήψεις, είναι η κοινή λογική μιας συχνά παράλογης πραγματικότητας, είναι η ψυχή και η καρδιά ενός λαού, ο πολιτισμός του και η καθημερινότητά του, είναι η πολιτική του σκέψη και συμπεριφορά, η προσωπική και κοινωνική του ταυτότητα. Όχι μίας φωτισμένης μεμονωμένης στιγμής όπως αυτή του Νοέμβρη του ΄73, όχι μόνο των γνωστών πρωταγωνιστών της, αλλά τόσες και τόσες στιγμές που ανώνυμα και τις περισσότερες φορές διακριτικά γράφουν τη δική τους ιστορία, τόσους και τόσους Νοέμβρηδες. Aπό εκείνον του 1973 μέχρι και του 2003. Και δεν σταματά εδώ…

Στο κατώφλι της νέας χιλιετίας μια εντελώς άδοξη, παράλογη και άγονη πανσπερμία κενών συμβόλων, συμβολισμών, στόχων, αρχών και αξιών σε στενή επαφή με την αδυσώπητη καθημερινή αγοραία πραγματικότητα του κέρδους και της βίας, υπαγορεύει τη δική μας κοινωνική και πολιτική συμπεριφορά, μεταλλάσσει τις συνήθεις κοινωνικές αντιδράσεις και επιβάλλει την ανανέωση του μηνύματος των επετείων του Πολυτεχνείου. Αρκεί να προσεγγισθούν ανοικτά, κριτικά, ελεύθερα, σε όλες τις διαστάσεις τους και σε όλο το φάσμα τους. Και μπορεί η παγκόσμια συγκυρία να εξασθένησε αδιακρίτως παρόμοια κοινωνικά και πολιτικά ξεσπάσματα, μπορεί η μελαγχολική εσωστρέφεια και ενοχή μιας τόσο φιλόδοξης γενιάς του πρώτου Νοέμβρη να μετρά τα απομεινάρια της σε βιογραφικά εξαργυρωμένων αξιωμάτων και σταδιοδρομιών ή σε γραφικές αντιμετωπίσεις από διάφορους σύγχρονους “αστέρες” ή έστω στην δικαιολογημένη απογοήτευση για τους στόχους που δεν κατακτήθηκαν, μπορεί πια το μήνυμα του Πολυτεχνείου να χλευάστηκε από τρομολάγνους μηχανισμούς και να επισκιάστηκε από ψευδεπίγραφα σύμβολα, οι Νοέμβρηδες όμως θα είναι πάντοτε “η αυγή που ακολουθεί το πιο βαθύ σκοτάδι”…

Τα ιστορικά στιγμιότυπα των επετείων του Πολυτεχνείου, ξεκινώντας από τη μεγαλειώδη και κορυφαία πράξη του 1973 και συνεχίζοντας σε όλη τη πορεία της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, με περιεχόμενο ουσιαστικά πολιτικό και κοινωνικό και όχι απλά και μόνο επετειακό, συνθέτουν ένα αρκετά σημαντικό υλικό, εξ’ αιτίας ακριβώς της ιδιάζουσας αυτής “επικαιρότητας” του, με απόλυτα σύγχρονη πολιτική, κοινωνική μορφωτική αξία. Από την άλλη, η τριαντάχρονη απόσταση με το Νοέμβρη του ‘73, μακρινή για κάποιους όχι όμως και για την ιστορική επιστήμη και από την άλλη το πέρασμα από τρεις ολόκληρες δεκαετίες με ξεχωριστή δυναμική η κάθε μία, απαιτούν έναν ιδιαίτερο χειρισμό, μια αφήγηση και μια απεικόνιση που οφείλουν να απέχουν από αυστηρά ιστορικές επιστημονικές τεχνικές. Είναι μάλλον η στιγμή που για πρώτη φορά συγκεντρωμένα, μεθοδικά και συστηματικά οφείλουμε όχι αποκλειστικά για ηθικούς λόγους αλλά για πολλούς περισσότερους και αυτονόητους, να ξεκινήσουμε την αναδρομή ενός ανενεργούς, πολλές φορές αδρανούς, ποτέ όμως άγονου υλικού, που στιγμάτισε τη πορεία της ελληνικής κοινωνίας και αποτέλεσε ένα ακριβό δείκτη κοινωνικής ομαλότητας και δημοκρατικής νομιμοποίησης. Γι’ αυτό άλλωστε και η δύσκολη προσπάθεια αντικειμενικής καταγραφής ενός κατά τα άλλα χειμάρρου οραμάτων, δράσεων, προσωπικοτήτων και γεγονότων θα προσπαθήσει να αποδώσει στο εγχείρημα αυτό τις διαστάσεις των αρχικών προθέσεων και κινήτρων και έτσι θα δικαιολογήσει την αναγκαιότητα της εκδοτικής αυτής εργασίας.

Η αλήθεια είναι ότι σε κανένα σημείο δεν μπόρεσα να ξεφύγω από τη συγκινησιακή φόρτιση του υποψήφιου μύστη ενός έπους που για βιολογικούς λόγους και μόνο δεν μπόρεσα να βιώσω, με εξαίρεση τα δέκα περίπου τελευταία χρόνια. Με αποτέλεσμα να χαθώ αρκετές φορές μεταξύ πραγματικότητας και μύθου. Η συνειδητή επιλογή όμως να κρατηθεί το εγχείρημα αυτό στο επίπεδο της παράθεσης των πραγματικών στιγμιοτύπων, άμβλυνε το συναισθηματικό υπόβαθρο της έκδοσης, καθιστώντας την -ελπίζω- πιο αντικειμενική και γι΄ αυτό πιο χρήσιμη για τον αναγνώστη και τον μελετητή. Παράλληλα όμως, δεν θα μπορούσε να μείνει χωρίς προσωπικό παλμό μια υπόθεση τόσο παθιασμένη από καρδιάς όσο η πάλη και τα οράματα μιας τόσο μεγάλης χούφτας ανθρώπων, που τριάντα χρόνια τώρα συναντώνται στο ιστορικό ραντεβού τους. Κι ίσως έτσι η έκδοση αυτή καταφέρει να κερδίσει το στοίχημα της μέθεξης νέων ανθρώπων στην ιστορική πορεία του “ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ”, διαμορφώνοντας τις επόμενες γενιές των μη μυημένων ανύποπτων μυστών με τη φλόγα της τελευταίας επαναστατικής αφύπνισης σε μια εποχή καθόλου ανύποπτη και καθόλου μακρινή, ενώ φιλοδοξούμε να είναι μια ικανοποιητική ευκαιρία για την ιστορική μελέτη και το ιδανικό ανάχωμα για παλαιούς μυημένους και μη που ακροβατούν μεταξύ μνήμης, λήθης, ενοχών, αδρανών οραμάτων, απογοητεύσεων, αποριών αλλά και διασωθέντων δημιουργικών ψηγμάτων. Κι ακόμη πιστεύουμε ότι δίδεται μια χρήσιμη ευκαιρία όλοι εκείνοι οι “μικροί ήρωες” της τελευταίας μεγάλης αφύπνισης που με το πέρασμα του χρόνου ψύχραιμα μετρούν κέρδη και ζημίες, άλλοτε εφησυχασμένοι πρώην οτιδήποτε κι άλλοτε φιλόδοξοι ώριμοι μπροστάρηδες σε συχνά μάταιες εξεγέρσεις, επειδή ακριβώς το δικαιούνται αλλά ενδεχομένως και το οφείλουν, να ξαναζήσουν το έπος τους κριτικά και αμερόληπτα και να επιχειρήσουν μια -γιατί όχι -θριαμβευτική επιστροφή στο σήμερα που ίσως και να τους χρειάζεται.

Κατά τη πορεία της μελέτης και επεξεργασίας της πρώτης ύλης της ιστορικής αυτής επετείου γεννήθηκε αρκετές φορές η σκέψη που γρήγορα μεταλλάχθηκε σε αγωνία, να περιγράψουμε το πολιτικό περιβάλλον της κάθε εποχής, να τοποθετήσουμε την εκάστοτε επέτειο την Πολυτεχνείου στη συγκεκριμένη συγκυρία με την εξιστόρηση γεγονότων, εξελίξεων και επιρροών που τη συνθέτουν. Τελικά όμως θεωρήσαμε ότι με αυτό τον τρόπο εξασθενεί ο ρόλος και η σημασία όλης εκείνης της πορείας, καθίσταται υποκειμενική η προσέγγιση και η μελέτη της, ενώ αποχρωματίζεται μια τόσο έντονη κοινωνικά και πολιτικά επέτειος που κάθε φορά έκρυβε έναν διαφορετικό χαρακτήρα. Εξάλλου, επειδή καμιά επέτειος μέχρι σήμερα δεν υπήρξε ένα στάσιμο κίνημα και ένα στατικό κοινωνικό φαινόμενο αλλά αντίθετα μια πλούσια δεξαμενή οραμάτων, δράσεων και προσωπικοτήτων, καταλήξαμε στην αυτούσια, αμιγή και ανόθευτη παράθεση ενός υλικού που από μόνο του διαμορφώνει ιστορικές κρίσεις και συμπεράσματα. Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και η τελική διαμόρφωση του έργου. Με ιστορική προσήλωση όχι όμως και τεχνική παρακολουθούμε τη παρουσία , τις αγωνίες και τα οράματα ανθρώπων που για τριάντα χρόνια δεν συμμορφώθηκαν με “τας υποδείξεις”, κρατώντας με περηφάνια την αιματοβαμμένη σημαία του Πολυτεχνείου. Για να περάσουμε τελικά στον επίλογο μιας γενναίας ιστορίας που συνεχίζεται τριάντα χρόνια μετά. Η εκδοτική αυτή προσπάθεια δεν βγάζει στην επιφάνεια κρυφά ιστορικά ντοκουμέντα που υπογραμμίζουν την ιστορικότητα των επετείων, αλλά φυλλομετρά τα μεταπολιτευτικά επικά στιγμιότυπα της Ιστορίας των Επετείων του Πολυτεχνείου.

Τριάντα χρόνια –περίπου - μετά, λοιπόν. Μια τέτοια ευτυχισμένη ιστορική κοινωνική και πολιτική συγκυρία, παρά τις πιέσεις, τις αλλοιώσεις και τις αποχωρήσεις που γνώρισε όλα αυτά τα χρόνια τραυματίζοντας την ουσία και το περιεχόμενο της μα πάνω από όλα την ίδια την καρδιά της, δεν φαίνεται πρόθυμη να παραδώσει και το τελευταίο της οχυρό: “Τις αναμνήσεις που κρατήσανε πιο πολύ απ’ αυτό που ζήσανε”.

Η έκδοση αυτή ασφαλώς και δεν επιδιώκει να είναι το τελευταίο οχυρό της, φιλοδοξεί όμως να αναζωπυρώσει πέρα από τη φλόγα που κρατά κρυμμένη κι –ελπίζουμε- όχι σβησμένη, η γενιά των τελευταίων “μικρών ηρώων”, του Νοέμβρη του ‘73, τη μνήμη σε όλους εμάς τους ανύποπτους μύστες ενός έπους που ξεκίνησε κάποιον Νοέμβρη τριάντα χρόνια πριν, συνεχίστηκε σε όλη τη μεταπολίτευση για να καταλήξει στο επόμενο “ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ”. Άραγε, θα υπάρξει;…

Online Translator...WorldLingo's free online translator provides text and web page language translations in Spanish, French, German, Dutch, Russian, Italian, Portuguese, Greek, Chinese Simplified, Chinese Traditional, Japanese and Korean.

home